Digitalni arhiv Široki Brijeg objavio je fotografiju s opisom ‘Kamion s natpisom Bauxit’ i novinski tekst iz 1937. godine.
Srpski list “Vreme” od 1. siječnja 1937. godine pod naslovom “Društva koja izvoze boksit u Nemačku traže dozvolu za podizanje industrijske pruge od Širokog Brega do Žitomislića” objavio je tekst koji prenosimo u cijelosti bez korekcija:
– Sarajevo, 31 decembra. – Jutros je ovdašnjoj Oblasnoj železničkoj direkciji stigla pretstavka društava koja eksportiraju za Nemačku boksit. U ovoj pretstavci žele i mole da im se izda dozvola da izrade u svojoj režiji industrijsku prugu od Širokog Brega do mesta Žitomislića kako bi se na ovaj način olakšao i ubrzao transport rude do mostarske stanice, odakle se ekspeduje dalje u Jesenice. U vezi s ovim u nedelju će u Sarajevo doputovati pravni zastupnik svih nemačkih društava, koja eksportuju boksit g. Spužević.
Srpski list “Vreme” od 18. svibnja 1937. godine javlja:
Celokupni vozni park Sarajevske železničke direkcije preopterećen je prevozom boksita u Nemačku.
– Poslednjih dana celokupni park Sarajevske železničke direkcije preopterećen je prevozom boksita iz Širokog Brega kod Mostara, koji se preko Sarajeva prenosi za Nemačku. Ovaj boksit Nemačka u ogromnim količinama nabavlja. Ona ga prevozi i kopnenim i morskim putem.
“Narodno blagostanje” (Srpski nedjeljni časopis koji je izlazio od 1921. – 1941.) od 8 listopada 1938. piše:
– Pre nekoliko dana dva akcionarska društva “Ugrovača” i “Panboksit” dobila su koncesiju za eksploataciju nalazišta boksita u okolini Širokog Brega srez mostarski. Oba su već počela sa radom. Istraživanja su pokazala da ta nalazišta imaju oko 9 mil. t rude. U prvom društvu zastupljen je švajcarski a u drugom nemački kapital. Dosada su hercegovačka nalazišta boksita eksploatisala društva “Dalmacija” i “Kontinental” koja su zapošljavala ove godine oko 900 radnika. Računa se da će na proleće biti zaposleno oko 2.000 radnika.
26. studenog 1938. godine isti list piše: U Mostaru su osnovana akcionarska društva “Pan Bauxit”, sa nemačkim kapitalom i “Ugrovača” sa švajcarskim kapitalom. Društva će eksploatisati severni deo Širokog Brega kod Mostara koji je bogat dobrom rudom koja sadrži do 79% boksita.
Nakon II. Svjetskog rata Narodnooslobodilački odbor za Hercegovinu osnovao je komisiju za preuzimanje boksitnih poduzeća. Švicarsku koncesiju u Širokom Brijegu sudski je zastupao odvjetnik Rudolf Zistler. Tadašnje rukovodstvo ga je optužilo za suradnju s Nijemcima. Osuđen je na sedam godina zatvora. Švicarci su se pobunili i on je pušten, umro je 1960 godine. (izvor: Sofija Babović – Novosti od 23.6. 2007.).
Zistler je poznat po tome što je zastupao članove “Mlade Bosne” na suđenju za atentat na nadvojvodu Franza Ferdinanda od Austrije.
Datum fotografije: Ne prije 1940. – Ne poslije 1944. / Lokacija: Široki Brijeg / Zemlja: Bosna i Hercegovina / Autor fotografije: fra Bruno Adamčik / Arhiv: Hercegovačka franjevačka provincija.
Vrisak.info
